Thị trường trái phiếu Mỹ đang trải qua một trong những giai đoạn khó khăn nhất trong nhiều thập kỷ. Lợi suất trái phiếu chính phủ tăng mạnh, giá trái phiếu giảm và những lo ngại về lạm phát, giá dầu, nợ công cùng chính sách tiền tệ của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) khiến nhiều nhà đầu tư phải thận trọng hơn.
Tuy nhiên, điều đáng chú ý là dòng tiền không hoàn toàn rời bỏ trái phiếu. Ngược lại, một bộ phận nhà đầu tư vẫn đang mua vào, bởi mặt bằng lợi suất hiện nay đã trở nên hấp dẫn hơn đáng kể so với những năm lãi suất siêu thấp.
Chỉ số Bloomberg Aggregate Bond Index – thước đo phổ biến của thị trường trái phiếu Mỹ, tương tự vai trò của S&P 500 đối với cổ phiếu – đã giảm 1,6% tính theo tổng lợi nhuận từ đầu năm 2026 đến hết phiên thứ Tư. Chỉ số này bao gồm trái phiếu Kho bạc Mỹ, trái phiếu doanh nghiệp, chứng khoán thế chấp và nhiều loại trái phiếu được chính phủ hỗ trợ, nhưng không bao gồm tín phiếu Kho bạc kỳ hạn cực ngắn.
Mức giảm này cho thấy nhà đầu tư trái phiếu đang phải đối mặt với một môi trường rất khác so với giai đoạn trước. Nhưng chính sự sụt giảm của giá trái phiếu lại đang tạo ra một mặt khác của câu chuyện: lợi suất cao hơn đồng nghĩa với thu nhập hấp dẫn hơn đối với dòng tiền mới.
Trái phiếu đang trải qua giai đoạn đặc biệt khó khăn
Một trong những điểm đáng chú ý nhất là trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm đang ghi nhận chuỗi thành tích rất yếu xét trên lịch sử dài hạn.
Theo Goldman Sachs, trái phiếu Kho bạc 10 năm đã trải qua giai đoạn có tổng lợi nhuận trong 5 năm tồi tệ nhất trong hơn một thế kỷ. Điều này phản ánh sự thay đổi lớn trong môi trường lãi suất kể từ sau thời kỳ tiền rẻ kéo dài.
Khi lãi suất tăng, giá các trái phiếu đã phát hành trước đó thường giảm. Nhà đầu tư nắm giữ trái phiếu dài hạn vì vậy phải chịu biến động giá đáng kể trên thị trường thứ cấp.
Đây cũng là lý do chỉ số Bloomberg Aggregate Bond Index liên tục dao động giữa trạng thái tăng và giảm trong phần lớn năm nay, trước khi chuyển sang xu hướng tiêu cực rõ rệt hơn trong tháng 8. Khi giá dầu thế giới tiến gần 100 USD/thùng, áp lực lạm phát gia tăng đã khiến thị trường lo ngại rằng lãi suất sẽ phải duy trì ở mức cao lâu hơn.
Dầu tăng mạnh đặc biệt gây bất lợi cho trái phiếu kỳ hạn dài. Khi chi phí năng lượng tăng, giá hàng hóa và chi phí sản xuất có thể tăng theo, làm suy giảm sức mua thực tế của các khoản thu nhập cố định trong tương lai.
Lợi suất 10 năm vượt 5% tạo ra một cột mốc đáng chú ý
Tâm điểm của thị trường là lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm. Trong tuần này, lợi suất đã vượt ngưỡng 5% và có thời điểm lên mức cao nhất trong khoảng 19 năm.
Con số này cao hơn đáng kể so với khoảng 4% vào thời điểm cuộc chiến Iran bắt đầu vào cuối tháng 2. Việc lợi suất tăng nhanh phản ánh nhiều yếu tố cùng lúc, từ lạm phát, giá dầu, nhu cầu vay nợ của chính phủ Mỹ cho đến kỳ vọng về chính sách tiền tệ.
Chủ tịch Fed Kevin Warsh cũng nhấn mạnh tầm quan trọng đặc biệt của thị trường Kho bạc. Theo ông, trái phiếu chính phủ Mỹ là tài sản được xem như mức chuẩn phi rủi ro của hệ thống tài chính toàn cầu, từ đó ảnh hưởng đến việc định giá gần như mọi loại tài sản khác.
Do đó, khi lợi suất Kho bạc biến động mạnh, tác động không chỉ giới hạn trong thị trường trái phiếu. Cổ phiếu, bất động sản, tín dụng doanh nghiệp và nhiều loại tài sản khác đều có thể chịu ảnh hưởng.
Vì sao nhà đầu tư vẫn mua trái phiếu?
Nghịch lý lớn nhất của thị trường hiện nay là dù trái phiếu đang trải qua một giai đoạn khó khăn, nhà đầu tư vẫn tiếp tục mua.
Lý do quan trọng nằm ở lợi suất.
Khi giá trái phiếu giảm, lợi suất của những trái phiếu mới mua vào tăng lên. Đối với nhà đầu tư đang có tiền mặt hoặc dòng tiền mới cần phân bổ, môi trường này trở nên hấp dẫn hơn so với vài năm trước.
Một chiến lược gia được MarketWatch dẫn lời cho rằng khi lợi suất tăng, đặc biệt đối với khoản tiền mới đưa vào thị trường, trái phiếu ngày càng trở nên đáng cân nhắc hơn. Nhà đầu tư không nhất thiết phải mua trái phiếu vì tin rằng giá sẽ tăng ngay lập tức. Họ có thể mua để khóa một mức thu nhập cố định tương đối cao trong thời gian dài.
Đây là điểm khác biệt quan trọng giữa nhà đầu tư đang nắm giữ trái phiếu từ trước và người mới tham gia thị trường.
Người mua trái phiếu ở mức lợi suất thấp phải đối mặt với nguy cơ giá giảm khi lãi suất tăng. Trong khi đó, người mua ở mức lợi suất cao hiện tại có thể nhận được khoản thu nhập định kỳ hấp dẫn hơn nếu giữ tài sản đến ngày đáo hạn.
Thị trường đang hình thành hai câu chuyện trái ngược
Diễn biến hiện nay tạo ra sự phân hóa rõ rệt giữa các loại trái phiếu.
Một mặt, trái phiếu dài hạn vẫn chịu rủi ro lớn nếu lạm phát tiếp tục cao, chính phủ Mỹ phát hành thêm nhiều nợ hoặc nhà đầu tư yêu cầu mức bù rủi ro cao hơn để nắm giữ trái phiếu dài hạn.
Mặt khác, trái phiếu kỳ hạn ngắn và trung hạn có thể hưởng lợi nếu nền kinh tế suy yếu và Fed cuối cùng phải chuyển sang giảm lãi suất.
Chính vì vậy, nhà đầu tư không thể chỉ nhìn vào con số lợi suất chung của thị trường trái phiếu. Thời hạn đáo hạn, chất lượng tín dụng, mức độ nhạy cảm với lãi suất và mục tiêu đầu tư đều có thể tạo ra kết quả rất khác nhau.
Đặc biệt, những người cần thu nhập ổn định có thể nhìn thị trường hiện nay theo cách khác với nhà đầu tư đang tìm kiếm lợi nhuận vốn ngắn hạn.
Lạm phát và dầu vẫn là những biến số quan trọng
Một trong những trở ngại lớn nhất đối với trái phiếu hiện nay là giá dầu.
Cuộc chiến tại Iran đã kéo dài hơn dự kiến và làm gia tăng rủi ro đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu. Giá dầu cao có thể khiến lạm phát tăng, trong khi một đợt tăng lãi suất của Fed không thể trực tiếp tạo ra thêm nguồn cung dầu tại Trung Đông.
Đây là vấn đề khiến thị trường trái phiếu đặc biệt nhạy cảm. Nếu lạm phát tiếp tục dai dẳng, Fed có thể phải duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt lâu hơn. Điều đó tạo thêm áp lực đối với trái phiếu dài hạn.
Ngược lại, nếu giá dầu hạ nhiệt và các dữ liệu kinh tế cho thấy lạm phát giảm, kỳ vọng về một chu kỳ nới lỏng tiền tệ có thể quay trở lại. Khi đó, lợi suất có thể giảm và giá trái phiếu tăng.
Diễn biến ngày 17/9 cho thấy kịch bản thứ hai phần nào đã xuất hiện. Sau khi Fed nâng lãi suất thêm 0,25 điểm phần trăm, lợi suất 10 năm từng vượt 5% nhưng sau đó giảm trở lại dưới ngưỡng này khi giá dầu đi xuống và tâm lý thị trường ổn định hơn.
Cơ hội và rủi ro cùng tồn tại
Điều làm thị trường trái phiếu trở nên đáng chú ý hiện nay chính là sự tồn tại đồng thời của cả cơ hội và rủi ro.
Mặt tích cực là lợi suất đã tăng lên mức mà nhiều nhà đầu tư thu nhập cố định từng chờ đợi trong nhiều năm. Những người có khả năng nắm giữ dài hạn có thể quan tâm đến việc khóa lợi suất cao hơn thay vì chỉ nhìn vào biến động giá từng ngày.
Nhưng mặt khác, nếu lạm phát tiếp tục tăng, lợi suất có thể còn đi lên và giá trái phiếu tiếp tục giảm. Đặc biệt, các trái phiếu có kỳ hạn càng dài thường càng nhạy cảm với biến động lãi suất.
Thị trường cũng đang phải đối mặt với những vấn đề mang tính cấu trúc như thâm hụt ngân sách Mỹ và nhu cầu phát hành nợ lớn. Các yếu tố này có thể khiến nhà đầu tư yêu cầu lợi suất cao hơn để tiếp tục nắm giữ trái phiếu dài hạn.
Vì vậy, việc nhà đầu tư mua trái phiếu trong giai đoạn hiện nay không nhất thiết có nghĩa họ cho rằng thị trường đã chạm đáy. Một số người đơn giản đang tận dụng mức lợi suất cao để tăng thu nhập cố định, trong khi chờ đợi những biến động của lãi suất và kinh tế dần ổn định.
Cuối cùng, thị trường trái phiếu Mỹ đang đứng giữa một cuộc giằng co lớn: một bên là lạm phát, giá dầu, nợ công và khả năng lợi suất tiếp tục tăng; bên kia là mức lợi suất ngày càng hấp dẫn và triển vọng một ngày nào đó chu kỳ thắt chặt sẽ kết thúc.
Chính sự đối lập này giải thích tại sao trái phiếu vừa là một trong những thị trường chịu nhiều áp lực nhất năm 2026, vừa tiếp tục thu hút dòng tiền. Với nhà đầu tư mới, lợi suất cao đang mở ra cơ hội tạo thu nhập mà vài năm trước gần như không có. Nhưng để tận dụng cơ hội đó, vấn đề quan trọng không chỉ là mua trái phiếu với lợi suất bao nhiêu, mà còn là lựa chọn kỳ hạn, chất lượng tín dụng và mức độ rủi ro phù hợp với mục tiêu nắm giữ.







