Thị trường vàng vừa ghi nhận một cột mốc có ý nghĩa đặc biệt đối với hệ thống tài chính toàn cầu: giá trị lượng vàng do các ngân hàng trung ương trên thế giới nắm giữ đã vượt giá trị lượng trái phiếu Kho bạc Mỹ do các tổ chức chính thức nước ngoài sở hữu.

Đây không đơn thuần là một câu chuyện về giá vàng tăng. Nó phản ánh một sự thay đổi đáng chú ý trong cách các ngân hàng trung ương nhìn nhận vai trò của vàng trong hệ thống tiền tệ quốc tế.

Điều thú vị là Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) vừa công bố một nghiên cứu nhằm đặt cột mốc này vào bối cảnh rộng hơn. Thông điệp của Fed về cơ bản là: đúng là vàng đã vượt Treasuries, nhưng đừng vội diễn giải điều đó như một cuộc cách mạng trong hệ thống dự trữ toàn cầu.

Tuy nhiên, chính những lập luận nhằm giảm nhẹ ý nghĩa của cột mốc này lại khiến giới đầu tư càng chú ý hơn.

Vàng đã thực sự vượt trái phiếu Kho bạc Mỹ?

Theo dữ liệu được đề cập trong nghiên cứu của Fed, vào năm 2025, tổng giá trị vàng được các ngân hàng trung ương và cơ quan chính thức trên toàn cầu nắm giữ đã vượt giá trị trái phiếu Kho bạc Mỹ do các tổ chức chính thức nước ngoài sở hữu.

Cột mốc này được nhà đầu tư Tavi Costa, nhà sáng lập Azoria Capital, chỉ ra từ đúng một năm trước. Sau đó, sự thay đổi này ngày càng nhận được sự quan tâm của các tổ chức tài chính lớn, trong đó có cả Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).

Nhưng Fed đưa ra một số lưu ý quan trọng.

Theo lập luận của Fed, việc vàng vượt Treasuries về giá trị phần lớn xuất phát từ giá vàng tăng mạnh, chứ không nhất thiết phản ánh việc các ngân hàng trung ương đồng loạt mua vàng với tốc độ chưa từng có.

Ngoài ra, lượng vàng mà các ngân hàng trung ương hiện nắm giữ bao gồm một khối lượng rất lớn được tích lũy từ nhiều thập kỷ trước, đặc biệt là trong thời kỳ hệ thống Bretton Woods.

Nói cách khác, Fed cho rằng không nên nhìn vào con số hiện tại rồi kết luận rằng các ngân hàng trung ương đang nhanh chóng từ bỏ trái phiếu Mỹ để chuyển sang vàng.

Đây là một lời giải thích hợp lý.

Nhưng nó chưa trả lời được câu hỏi quan trọng hơn: tại sao vàng lại tiếp tục được các ngân hàng trung ương ưu tiên tích lũy trong những năm gần đây?

Một con số đáng chú ý: 4.000 tỷ USD

Ngay cả khi loại bỏ lượng vàng do Mỹ sở hữu, quy mô dự trữ vàng của các quốc gia vẫn rất đáng kể.

Fed thừa nhận rằng vào cuối năm 2025, lượng vàng thuộc sở hữu của các chính phủ và ngân hàng trung ương trên thế giới có giá trị khoảng 4.000 tỷ USD.

Con số này nhỉnh hơn một chút so với khoảng 3.900 tỷ USD trái phiếu Kho bạc Mỹ được các tổ chức chính thức nước ngoài nắm giữ.

Điều đó có nghĩa là cột mốc vàng vượt Treasuries không chỉ là kết quả của việc đưa vàng của Mỹ vào phép tính.

Ngay cả khi loại bỏ yếu tố này, vàng vẫn đã vượt qua một trong những tài sản dự trữ quan trọng nhất của hệ thống tài chính quốc tế.

Và đây chính là điểm khiến câu chuyện trở nên đáng chú ý.

Các ngân hàng trung ương vẫn đang mua vàng

Nếu vàng chỉ đơn giản là một “di tích” của thời kỳ Bretton Woods, hành vi của các ngân hàng trung ương hiện nay sẽ rất khó giải thích.

Theo khảo sát năm 2026 của World Gold Council, các ngân hàng trung ương đã mua trung bình khoảng 1.000 tấn vàng mỗi năm trong bốn năm gần đây.

Đáng chú ý, tốc độ này cao gấp khoảng hai lần mức trung bình của thập kỷ trước.

Không chỉ lượng mua thực tế tăng lên, kỳ vọng trong tương lai cũng cho thấy xu hướng này chưa có dấu hiệu kết thúc.

Khoảng 45% ngân hàng trung ương được khảo sát cho biết họ dự kiến sẽ tăng lượng vàng dự trữ của chính mình trong 12 tháng tới.

Đáng chú ý hơn nữa, có tới 89% cho rằng tổng lượng vàng dự trữ của các ngân hàng trung ương trên toàn cầu sẽ tiếp tục tăng.

Nhìn xa hơn trong khoảng thời gian 5 năm, 84% số người tham gia khảo sát kỳ vọng vàng sẽ chiếm tỷ trọng lớn hơn trong tổng dự trữ quốc gia, trong khi 74% dự đoán tỷ trọng của đồng USD trong dự trữ toàn cầu sẽ giảm.

Đây là những con số khó có thể được giải thích đơn giản bằng lập luận rằng vàng chỉ là một tài sản còn sót lại từ quá khứ.

Điều gì thực sự đang thay đổi?

Điều quan trọng nhất không phải là vàng sẽ thay thế đồng USD.

Khả năng đó hiện vẫn rất xa.

Đồng USD vẫn giữ vai trò thống trị trong hệ thống tài chính quốc tế. Trái phiếu Kho bạc Mỹ vẫn là một trong những thị trường tài sản lớn, sâu và có tính thanh khoản cao nhất thế giới.

Các ngân hàng trung ương cũng chưa có dấu hiệu đồng loạt từ bỏ USD.

Vấn đề nằm ở chỗ khác.

Ngày càng nhiều ngân hàng trung ương đang xem vàng như một tài sản tiền tệ chiến lược, có thể được sử dụng song song với các tài sản dự trữ truyền thống như USD và Treasuries.

Thậm chí, ở một mức độ nhất định, vàng đang được sử dụng để giảm sự phụ thuộc vào các tài sản gắn với đồng USD.

Đây là một thay đổi rất đáng chú ý.

Trong nhiều thập kỷ, trái phiếu chính phủ Mỹ được xem là một trong những lựa chọn mặc định của các ngân hàng trung ương khi muốn tích lũy tài sản dự trữ an toàn và có tính thanh khoản cao.

Nhưng vàng có một đặc điểm mà Treasuries không có: vàng không phải là nghĩa vụ nợ của bất kỳ chính phủ nào.

Một quốc gia nắm giữ vàng vật chất không phải phụ thuộc vào khả năng thanh toán của một chính phủ nước ngoài.

Trong bối cảnh địa chính trị ngày càng phức tạp, các biện pháp trừng phạt tài chính được sử dụng thường xuyên hơn và những tranh luận về tương lai của hệ thống tiền tệ quốc tế ngày càng mạnh, đặc điểm này trở nên quan trọng hơn.

Câu chuyện không chỉ nằm ở vàng

Có một nghịch lý thú vị.

Fed có thể hoàn toàn đúng khi nói rằng cột mốc vàng vượt Treasuries phần lớn được thúc đẩy bởi giá vàng tăng chứ không phải một cuộc mua vàng ồ ạt trong một thời gian ngắn.

Nhưng điều đó không làm cho cột mốc này trở nên vô nghĩa.

Ngược lại, việc giá vàng tăng mạnh đến mức thay đổi tương quan giữa hai loại tài sản cũng cho thấy thị trường đang định giá lại vai trò của vàng.

Nếu các ngân hàng trung ương tiếp tục mua vàng với tốc độ khoảng 1.000 tấn mỗi năm, trong khi tỷ trọng USD trong dự trữ toàn cầu tiếp tục giảm dần, vai trò của vàng có thể còn tăng lên.

Điều đó không nhất thiết dẫn tới sự sụp đổ của đồng USD.

Một hệ thống dự trữ toàn cầu có thể vận hành với nhiều tài sản cùng lúc. USD vẫn có thể giữ vị trí số một trong khi vàng ngày càng đóng vai trò quan trọng hơn.

Vì vậy, câu hỏi đúng không phải là “Vàng có thay thế USD hay không?”

Câu hỏi đáng quan tâm hơn là:

“Vàng sẽ chiếm vị trí lớn đến đâu trong hệ thống dự trữ toàn cầu của tương lai?”

Một dấu hiệu không nên bị bỏ qua

Thời điểm Fed đưa ra nghiên cứu này cũng rất đáng chú ý.

Kho bạc Mỹ gần đây đã công bố kế hoạch tăng gấp đôi hoạt động mua lại các trái phiếu chính phủ có kỳ hạn dài hơn thông qua chương trình buyback.

Về mặt kỹ thuật, đây chưa phải là chính sách kiểm soát đường cong lợi suất. Tuy nhiên, động thái này vẫn đáng được theo dõi bởi nó cho thấy chính phủ Mỹ đang chủ động hỗ trợ thanh khoản ở phần dài hạn của thị trường trái phiếu.

Nếu nhu cầu tư nhân và tổ chức đối với trái phiếu dài hạn đủ mạnh, chính phủ sẽ không cần phải tăng cường hoạt động mua lại để hỗ trợ thị trường.

Điều này đặt câu chuyện vàng vào một bối cảnh rộng hơn.

Một bên là thị trường trái phiếu Mỹ phải đối mặt với những thách thức liên quan đến nợ công, thâm hụt ngân sách và lợi suất dài hạn.

Bên kia là vàng ngày càng được các ngân hàng trung ương xem như một tài sản dự trữ chiến lược.

Hai xu hướng này không nhất thiết có quan hệ nhân quả trực tiếp, nhưng chúng đang diễn ra cùng lúc.

Vàng chưa thay thế USD, nhưng vị thế đã khác

Có lẽ cách nhìn hợp lý nhất hiện nay là: vàng chưa thay thế đồng USD, nhưng vàng đã trở nên quan trọng hơn rất nhiều so với vài thập kỷ trước.

Fed có lý khi cảnh báo rằng không nên diễn giải quá mức việc giá trị vàng vượt giá trị Treasuries trong dự trữ chính thức nước ngoài.

Nhưng nếu chỉ xem đây là một biến động kỹ thuật do giá vàng tăng thì cũng bỏ qua một xu hướng lớn hơn.

Các ngân hàng trung ương đang mua vàng nhiều hơn.

Họ kỳ vọng lượng vàng dự trữ toàn cầu tiếp tục tăng.

Một tỷ lệ rất lớn cho rằng vàng sẽ chiếm tỷ trọng cao hơn trong dự trữ quốc gia trong 5 năm tới.

Vì vậy, cột mốc vàng vượt Treasuries có thể chưa phải là dấu hiệu của một cuộc đảo chiều hoàn toàn trong hệ thống tiền tệ thế giới.

Nhưng nó chắc chắn là một tín hiệu cho thấy cán cân đang thay đổi.

Và có lẽ điều đáng chú ý nhất không phải việc vàng đã vượt qua một loại tài sản cụ thể nào đó.

Mà là việc các ngân hàng trung ương trên thế giới đang ngày càng coi vàng không chỉ là một tài sản để cất giữ từ quá khứ, mà là một công cụ tiền tệ chiến lược cho tương lai.