Trong nhiều năm, Apple xây dựng vị thế thống trị trong lĩnh vực công nghệ tiêu dùng nhờ một trung tâm gần như không thể thay thế: iPhone.

Chiếc điện thoại này không chỉ là một thiết bị phần cứng. Nó còn là cánh cửa dẫn người dùng tới ứng dụng, dịch vụ, thanh toán, nội dung số và hàng loạt hoạt động trực tuyến khác. Chính hệ sinh thái đó đã giúp Apple duy trì vị trí đặc biệt trong ngành công nghệ.

Nhưng Mark Zuckerberg đang đặt cược rằng kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo có thể làm thay đổi tất cả.

Với Meta Platforms, cuộc cạnh tranh công nghệ trong tương lai có thể không còn xoay quanh câu hỏi người dùng sở hữu chiếc smartphone nào. Thay vào đó, câu hỏi quan trọng hơn là ai kiểm soát trợ lý AI mà người dùng tương tác hàng ngày.

Những động thái gần đây của Meta, đặc biệt là việc ra mắt trợ lý AI Muse cùng các thiết bị như kính thông minh và những phụ kiện phần cứng mới, cho thấy Zuckerberg đang hướng tới một mô hình khác với cách Apple xây dựng hệ sinh thái hiện nay.

Meta không chỉ muốn làm thêm một chiếc kính thông minh

Meta từ lâu đã đầu tư vào kính thông minh. Tuy nhiên, chiến lược mới của công ty có phạm vi rộng hơn nhiều.

Theo phân tích của Laura Martin, chuyên gia của Needham, Meta đang phát triển những sản phẩm có khả năng tác động trực tiếp tới hoạt động kinh doanh cốt lõi của Apple.

Điểm đáng chú ý nằm ở sự kết hợp giữa phần cứng và AI.

Muse không đơn thuần là một chatbot dùng để trả lời câu hỏi. Meta đang hướng trợ lý này tới mô hình AI agent, tức hệ thống có khả năng thực hiện công việc thay cho người dùng.

Thay vì chỉ hỏi AI “tôi nên đặt chuyến du lịch ở đâu?”, người dùng có thể kỳ vọng trợ lý AI thực hiện luôn các bước tiếp theo như tìm kiếm, đặt dịch vụ hoặc hỗ trợ giao dịch.

Nếu mô hình này trở nên phổ biến, vai trò của hệ điều hành, công cụ tìm kiếm và kho ứng dụng truyền thống có thể thay đổi đáng kể.

Đó chính là nơi Meta có thể chạm vào một trong những nền tảng kinh doanh quan trọng nhất của Apple.

Muse đang cho thấy một kiểu tương tác mới

Muse được Meta giới thiệu vào tháng 9 và nhanh chóng thu hút sự chú ý của người dùng.

Theo các dữ liệu được MarketWatch dẫn lại, Muse đạt khoảng 2,5 triệu lượt tải chỉ trong hai tuần đầu tiên. Con số này cho thấy người dùng đang dành sự quan tâm đáng kể cho những trợ lý AI có khả năng làm nhiều việc hơn là trò chuyện.

Điểm khác biệt nằm ở khả năng kết nối Muse với các dịch vụ bên ngoài.

Meta đã hợp tác với những nền tảng như Shopify, Expedia và PayPal, qua đó mở rộng khả năng để AI tham gia trực tiếp vào các hoạt động thương mại.

Đây là một thay đổi đáng chú ý.

Trong mô hình smartphone truyền thống, người dùng mở ứng dụng, tìm sản phẩm hoặc dịch vụ, thực hiện giao dịch rồi thanh toán. Mỗi bước đều diễn ra trong hệ sinh thái của hệ điều hành.

Trong mô hình AI agent, người dùng có thể chỉ cần đưa ra yêu cầu cho một trợ lý duy nhất.

AI sẽ đứng giữa người dùng và hàng loạt dịch vụ phía sau.

Nếu hành vi này trở nên phổ biến, giá trị kinh tế có thể dịch chuyển từ app store và hệ điều hành sang các AI agent.

Đó là lý do các nhà phân tích xem sự phát triển của Muse là vấn đề đáng quan tâm đối với Apple.

Ai kiểm soát AI agent có thể kiểm soát cả giao dịch

Wamsi Mohan, chuyên gia phân tích của Bank of America, cho rằng cuộc cạnh tranh giữa Meta và Apple đang bước sang một giai đoạn mới.

Một trong những lĩnh vực đáng chú ý nhất là agentic commerce – thương mại thông qua tác nhân AI.

Meta đã phát triển hệ thống thanh toán thông qua ví agent của Stripe Link. Cách tiếp cận này cho phép người dùng thực hiện giao dịch mà không nhất thiết phải trực tiếp cung cấp thông tin thẻ cho từng bên tham gia.

Điều này có ý nghĩa lớn hơn vẻ ngoài của một tính năng thanh toán.

Nếu AI có thể tìm kiếm sản phẩm, lựa chọn nhà cung cấp, đặt hàng và thanh toán thay người dùng, thì AI agent sẽ trở thành một lớp trung gian mới giữa người tiêu dùng và doanh nghiệp.

Khi đó, công ty kiểm soát agent có thể có cơ hội kiểm soát một phần dòng tiền và hoạt động thương mại vốn trước đây đi qua hệ điều hành, trình duyệt hoặc kho ứng dụng.

Đây là một trong những lý do cuộc cạnh tranh giữa Meta và Apple có thể trở nên quan trọng hơn trong kỷ nguyên AI.

Apple đang đối mặt với một câu hỏi khó

Apple không phải là công ty đứng ngoài cuộc chơi AI.

Công ty đang phát triển những phiên bản Siri mới với khả năng xử lý tác vụ phức tạp hơn. Apple cũng được cho là đang nghiên cứu các sản phẩm kính thông minh có thể cạnh tranh trực tiếp với dòng kính của Meta.

Nhưng vấn đề nằm ở tốc độ.

Meta đang xây dựng AI agent đồng thời với việc phát triển các thiết bị mới. Trong khi đó, Apple phải tìm cách đưa AI vào một hệ sinh thái vốn đã rất lớn và phức tạp.

Mohan cho rằng một trong những ưu tiên quan trọng của Apple là đưa Apple Pay vào sâu hơn trong hệ thống Siri, để trợ lý AI có thể thực hiện các tác vụ thương mại một cách liền mạch.

Nếu người dùng có thể nói với Siri rằng họ muốn mua một sản phẩm, đặt một chuyến bay hoặc thanh toán một dịch vụ và toàn bộ quá trình diễn ra trong hệ sinh thái Apple, công ty sẽ có cơ hội duy trì vai trò trung tâm.

Ngược lại, nếu người dùng chuyển sang các AI agent bên ngoài, iPhone có nguy cơ dần trở thành thiết bị chạy nền cho những dịch vụ mà Apple không kiểm soát.

Kính thông minh có thể trở thành một chiến trường mới

Một phần quan trọng khác trong chiến lược của Zuckerberg là phần cứng.

Meta đang thúc đẩy kính thông minh như một phương thức tương tác mới giữa con người và AI. Thay vì liên tục nhìn xuống màn hình điện thoại, người dùng có thể tương tác với trợ lý thông qua giọng nói, hình ảnh và môi trường xung quanh.

Nếu công nghệ này phát triển đủ nhanh, nó có thể mở ra một loại thiết bị tiêu dùng mới.

Đây cũng là lý do Apple được cho là đang nghiên cứu kính thông minh của riêng mình.

Tuy nhiên, việc tạo ra một thiết bị thành công không chỉ phụ thuộc vào phần cứng. Giá trị thực sự có thể nằm ở AI đứng phía sau thiết bị.

Một chiếc kính có camera, microphone và màn hình chưa chắc tạo ra thay đổi lớn. Nhưng một chiếc kính có thể hiểu người dùng đang nhìn gì, biết họ muốn làm gì và chủ động thực hiện nhiệm vụ thì lại là một câu chuyện hoàn toàn khác.

Cuộc cạnh tranh có thể chuyển từ smartphone sang AI

Điểm đáng chú ý nhất trong chiến lược của Zuckerberg không phải là Meta muốn bán một chiếc kính mới để cạnh tranh với Apple.

Tham vọng lớn hơn là thay đổi trung tâm của hệ sinh thái công nghệ tiêu dùng.

Apple xây dựng hệ sinh thái xoay quanh thiết bị và hệ điều hành. iPhone nằm ở trung tâm, sau đó mở rộng sang Apple Watch, AirPods, Apple Pay, App Store và nhiều dịch vụ khác.

Meta đang thử một hướng khác: lấy AI làm trung tâm rồi xây dựng phần cứng xung quanh AI.

Nếu người dùng bắt đầu giao ngày càng nhiều nhiệm vụ cho AI thay vì trực tiếp mở ứng dụng, lợi thế của mô hình truyền thống có thể thay đổi.

Khi đó, câu hỏi không còn đơn giản là “iPhone hay Android?”, mà có thể trở thành “AI agent nào đang điều hành các hoạt động kỹ thuật số của bạn?”.

Apple vẫn có những lợi thế rất lớn

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa Meta đã thay thế được Apple.

Apple vẫn sở hữu một cơ sở người dùng khổng lồ, hệ sinh thái phần cứng – phần mềm được tích hợp chặt chẽ và mức độ nhận diện thương hiệu rất cao.

Một lợi thế khác của Apple là niềm tin về quyền riêng tư.

AI agent muốn thực hiện nhiều nhiệm vụ thay người dùng cần tiếp cận lượng dữ liệu rất lớn. Càng hiểu rõ người dùng, AI càng có khả năng đưa ra quyết định phù hợp.

Nhưng việc thu thập và sử dụng nhiều dữ liệu hơn cũng tạo ra những câu hỏi về quyền riêng tư.

Đây có thể là điểm Apple có lợi thế, bởi cách tiếp cận thận trọng hơn về dữ liệu có thể khiến người dùng cảm thấy an tâm hơn khi giao cho AI những nhiệm vụ nhạy cảm.

Ngược lại, nếu các đối thủ sử dụng dữ liệu hiệu quả hơn để tạo ra AI hữu ích hơn, chiến lược bảo mật của Apple cũng có thể trở thành một hạn chế về mặt khả năng cá nhân hóa. Đây là một sự đánh đổi mà thị trường sẽ tiếp tục theo dõi.

Một cuộc cạnh tranh mới đang hình thành

Meta và Apple hiện chưa đối đầu trực diện trên mọi mặt trận. Nhưng sự xuất hiện của Muse, agentic commerce và thế hệ thiết bị mới cho thấy ranh giới cạnh tranh đang dịch chuyển.

Zuckerberg dường như đang đặt cược rằng AI sẽ phá vỡ cấu trúc công nghệ mà Apple đã xây dựng quanh iPhone.

Nếu người dùng chuyển từ việc mở ứng dụng sang giao nhiệm vụ trực tiếp cho AI, các công ty kiểm soát những AI agent đó có thể giành được vị trí trung tâm mới trong đời sống số.

Apple đang có cơ hội đáp trả thông qua Siri, Apple Pay và các thiết bị mới, bao gồm khả năng phát triển kính thông minh.

Vì vậy, cuộc chiến giữa Meta và Apple trong những năm tới có thể không đơn giản là cuộc đua xem ai bán được nhiều thiết bị hơn.

Đó có thể là cuộc cạnh tranh để quyết định ai trở thành lớp giao diện chính giữa con người và thế giới kỹ thuật số trong kỷ nguyên AI.

Và nếu AI agent thực sự trở thành cách thức phổ biến để tìm kiếm, mua sắm, thanh toán và sử dụng dịch vụ, thì những thay đổi đó có thể tác động không chỉ tới Meta và Apple mà còn tới toàn bộ cấu trúc của ngành công nghệ tiêu dùng.